Rivolutzione de is gravellos: diferèntzias tra is versiones

no edit summary
 
== Pretzedentes ==
A cunsighèntzia de su [[Corpu de Istadu|corpu militare]] de su 28 de maju de su [[1926]], fiat istadu instauradu in Portugallu unu règimene autoritàriu de ispiratzione [[Fascismu|fascista]]. In su [[1933]], su règimene, chi si fiat autodenùmenadu ''[[Istadu Nou (Portugallu)|Estado Novo]]'',<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Guya Accornero|tìtulu=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13510347.2012.674367?scroll=top&needAccess=true&journalCode=fdem20}}</ref> aiat aprovadu una costitutzione noa e [[António de Oliveira Salazar]] fiat passadu a cuntrollare su paisu. Salazar aiat mantentu su pòdere fintzas a s'annu [[1968]], cando lisi fiat istadudèpidu retiraduretirare a cunsighidu de un'[[emorragia tzerebrale]]. Su sustitutusuplidore fiat istadu [[MarceloMarcello Caetano]] chi aiat ghiadu su paisu fintzas a cando fiat istadu depostu su 25 de abrile de su [[1974]].
 
Suta su guvernu de s'''Estado Novo'', su [[Portugallu]] fiat istadu cunsideradu semper una [[ditadura]]<ref>{{Tzita web|url=https://web.archive.org/web/20101223055751/http://ditaduras.no.sapo.pt/portugal/portugal.htm|tìtulu=Portugal Salazarista}}</ref> dae s'opositzione,<ref>{{Tzita web|url=https://caminhosdamemoria.wordpress.com/2009/11/10/a-extrema-esquerda-e-as-eleicoes-de-69/|tìtulu=A extrema-esquerda e as eleições de 69}}</ref> dae is osservadores istràngiosinternatzionales e fintzas dae is dirigentes de su règimene matessi. Formalmente esistiant eletziones, ma sa balidesa issoro fiat sèmpirisemper cuntestada dae s'opositzione chi acusaiatimputaiat su guvernu de fraufràude eletoraleeletorales e de non respetare su dovere de s'impartzialidade.
[[File:Oliveira Salazar - CM.tiff|left|thumb|209x209px|Retratu de su ditadore [[António de Oliveira Salazar]]]]
S'''Estado Novo'' possediat una politzia polìtica, sa PVDE (''Polícia de Vigilancia e Defesa do Estado''), torrada a numenare a partire dae su [[1945]] PIDE (''Polícia internacional e de Defesa do Estado'') e a coa dae su [[1969]] DGS (''Direcção-Geral de Segurança''; in [[Limba sarda|sardu]], Diretzione-Generale de Seguresa) chi persighiat a sos oposidores de su règimene. Sa polìtica coloniale de su paisu fiat istada de mantènnere is colònias fintzas a pustis sa dècada 1960, a s'imbesse de sa majoria de sos àteros paisos europeos, sende chi su mantinementu de un'[[Impèriu portughesu|impèriu coloniale]] faghiat parte de sa bisionebisura de s'istòria de sos ideòlogos de su règimeneregìmene. Mancari cuntestadu in is fòrums mundiales, comente s'[[ONU]], su Portugallu aiat mantentu una polìtica de fortza e fiat istadu obligadu, partende dae su cumintzu de sos annos 1960, a difendere militarmente is colònias contra de is grupos indipendentistas in [[Angola]], in [[Guinea-Bissau|Guinea Bissau]] e in su [[Mozambicu]].<ref>{{Tzita web|url=https://ler.letras.up.pt/uploads/ficheiros/3412.pdf|tìtulu=As eleições no Estado Novo|nùmene=Ana Sofia Ferreira}}</ref>
 
Economicamente, su règimene aiat mantentu una polìtica de cunditzionamentu industriale chi cunsistiat in assingiare su mercadu portughesu a pagos grupos industriales. Su paisu fiat abarradu pòberu fintzas a sos annos 1960 e custu aiat istimuladu s'emigratzione cara a paisos comente [[Frantza]] e [[Isvìtzera]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.dn.pt/dossiers/politica/a-revolucao-de-abril/noticias/legioes-de-camponeses-deixaram-nos-anos-60-o-mundo-rural-e-emigraram-para-as-cidades-ou-para-o-estrangeiro-1210686.html?id=1210686|tìtulu=Legiões de camponeses deixaram, nos anos 60, o mundo rural e emigraram para as cidades ou para o estrangeiro}}</ref> mamancari, partende dae sos annos 1960 fiat inghitzadu, paris comente in sa bighina [[Ispagna franchista|Ispagna]] (issa puru suta [[ditadura]]) unu tzertu isvilupu econòmicu<ref>{{Tzita web|url=https://web.archive.org/web/20130515105009/http://www.ces.fe.uc.pt/publicacoes/oficina/032/32.pdf|tìtulu=O Estado, as relações salariais e o bem-estar social na semi-periferia: o caso português}}</ref>.
 
== Preparatzione ==
[[File:Sempreatentos...aoperigo!.jpg|thumb|Sordados portughesos in [[Angola]]]]
Sa prima reunione clandestina de capitanos aiat tentu logu in [[Bissau]], su 21 de austu de su [[1973]]. Una reunione noa, su 9 de cabudanni de su [[1973]] in su Monte Sobral ([[Alcáçovas]]) aiat criadu su [[Movimento das Forças Armadas]]. Su 5 de martzu de su [[1974]] fiat aprovadu su primu documentu de su movimentu : "Is Militares, is Fortzas Armadas e sa Natzione", chi aiat tzirculadu in clandestinidade. Su 14 de martzu su guvernu aiat destituidu is generales [[António de Spínola]] e [[Francisco da CosteraCosta Gomes]] de is càrrigas issoro a pustis de àere refudadu dae partetzipare a una tzerimònia de apògiu a su règimeneregìmene. Su 24 de martzu s'ùrtima reunione clandestina aiat detzìdidu su derrocamentu de su règimeneregìmene pro mèdiu de sa fortza.
 
== Movimentos militares durante sa Rivolutzione ==
Su 24 de abrile de su [[1974]], unu grupu de militares cumandados dae [[Otelo Saraiva de Carvalho]] aiat installadu a fura su logu de cumandu de su movimentu golpista in sa caserma de [[Pontinha]], in [[Lisbona]].
 
A is 22:55 oras fiat istada torrada a trasmìteretrasmìtida sa cantzone ''[[E depois do Adeus]]'', de [[Paulo de Carvalho]], dae is [[Emissores Assotziados de Lisbona]]. CustuCusta fiat istaduistada una de is sìngias acordadas prèviu dae is golpistas chi annuntziaiat sa pigada de positziones de sa prima fase de su [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]].
 
Sa segunda sìngia si fiat prodùida a is 00:20 oras, cando fiat istada torrada a trsmìteretrasmìtida sa cantzone [[Grândola Vila Morena]] de [[José Afonso]], dae su programma ''Lìmite'' de sa [[Rádio Renascença]]<ref>{{Tzita web|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=PulsarAbril74|tìtulu=Cronologia pulsar da revolução}}</ref>, chi cunfirmaiat su golpe e marcaiat su cumintzu de sas operatziones. Su telecronista de s'emitidora fiat [[Leite de Vasconcelos]], giornalista e poeta [[Mozambicu|mozambiganu]].
[[File:Marcello caetano.jpg|left|thumb|216x216px|Retratu de Marcello Caetano]]
Su corpu militare de su 25 de abrile aiat tentu sa collaboratzione de regimentos militares vàrios chi aiant isvilupadu un'atzione cuntzertada.
In su norte de su paisu, una fortza de su CICA 1 cumandada dae su Tenente Coronellu [[Carlos Azeredo]] aiat pigadu su Cuarteri Generale de sa Regione Militare de [[Porto (Portugallu)|Porto]]. Custa fortza fiat afortigada dae àteras bènnidas de [[Lamego]]. Fortzas de su BC9 de [[Viana do Castelo]] aiant ocupadu s'[[Aeroportu de Pedras Rubras]] e fortzas de su CIOE aiant ocupadu sa [[Radiotelevisione Portughesa|RTP]] e su [[Radio-Club Portughesu|RCP]] de [[Porto (Portugallu)|Porto]]. Su règimene aiat tando reagidu e su ministru de sa defensa aiat ordinadu a is tropas de [[Braga]] chi avantzarent conca a Porto ma is fortzas de Braga aiant giai aderidu a su corpu militare.
 
S'''Escola Pràctica de Cavalleria'' de [[Santarém]] aiat tentu su rolu prus importante cun s'ocupatzione de su [[Terreiro do Paço]], chi est sa pratza de [[Lisbona]] in ue s'agatat sa sede de bona parte de is ministèrios. Is fortzas de s'Escola Pràctica de Cavalleria fiant cumandadas dae su capitanu [[Salgueiro Maia]]. Su Terreiro do Paço fiat istadu ocupadu in is primas oras de su mangianu. Salgueiro Maia aiat tramudadu prus tardu parte de is fortzas suas conca a su [[Quartel do Carmo]] in ue fiat su cabu de su guvernu, [[Marcello Caetano]], chi si fiat rèndidu a sa fine de sa die, integrende su pòdere a su Generale [[António de Spínola]]. Marcello Caetano a coa si nche fiat fuidu a [[Madeira|Madèira]], e dae in ueie fiat mòvidu in esìliu a [[Brasile]].
 
Su 25 de abrile de su [[1974]] fiant ochidas batrubator persones, cando unos membros de sa politzia polìtica aiant isparadu subra is persones chi fiant manifestende in fache de sa sede.<ref>{{Tzita web|url=https://sites.google.com/site/institutocamoes19982002/bases-tematicas/historia/25-de-abril/imprensa-da-epoca/tres-manifestantes-mortos-por-elementos-da-pide-dgs|tìtulu=Três manifestantes mortos por elementos da PIDE-DGS}}</ref>
 
== Sa polìtica de is ''Tres D'' ==
== Cunsighèntzias ==
A pustis de su 25 de abrile fiant lìberados is presoneris polìticos dae sa [[Presone de Caxias]].<ref>{{Tzita web|url=http://resistir.info/portugal/caxias.html|tìtulu=A minha passagem por Caxias
Como a CIA ensinou os portugueses a torturar}}</ref> Is cabos polìticos de s'opositzione in esìliu fiant torrados a Portugallu in is dies a fatu<ref>{{Tzita web|url=https://web.archive.org/web/20111217155802/http://pissarro.home.sapo.pt/memorias14.htm|tìtulu=Regresso de Mário Soares e Álvaro Cunhal}}</ref>. Una chida prus tardu, su [[1 de maju]] fiat istadu tzelebradupòdidu legalementetzelebrare legalmente in is arrugas de is tzitades pro sa prima borta dae annos medas. In [[Lisbona]] si fiant riunidasatobiadas tzirca unu millione persones.
 
Su Portugallu aiiataiat passadu a pustis unu perìodu trumbulladu chi fiat duradu tzirca 2 annos, marcados dae perricas intre sa manca e sa dereta. Is aziendas mannas fiant natzionalizadas. In su [[1976]] si fiant tzelebradas eletziones lìberas<ref>{{Tzita web|url=http://maltez.info/cosmopolis/anode1976/portugal76.htm|tìtulu=A nova Constituição, eleição de Eanes e governo do PS}}</ref> e fiat istada istabilida una [[democratzia parlamentare]] comenteparìbile a is àteras de [[Europa otzidentale|Europa Otzidentale]]. Sa [[Gherra coloniale portughesa|gherra coloniale]] fiat parada e is colònias africanas si fiant indipendentizadas in antis de acabare su 1975.
==Riferimentos==
<references/>
9,148

edits